Thanh 1
bāCao và ngang — giữ đều như ngân một nốt nhạc cao.
Gần thanh ngang tiếng Việt nhưng CAO hơn hẳn.
PHÁT ÂM CHO NGƯỜI MỚI
Bảng phiên âm tiếng Trung (pinyin)
Học xong phần này là tự đọc được mọi từ mới — mỗi âm đều so với âm tiếng Việt gần nhất, bấm là nghe ghi âm thật. Mỗi âm tiết gồm thanh mẫu (phụ âm đầu), vận mẫu (vần) và thanh điệu.
- 21 thanh mẫu
- 36 vận mẫu
- 4 thanh điệu + thanh nhẹ
- Ghi âm thật
4 thanh điệu và thanh nhẹ
Cùng một âm ba, đổi thanh là đổi nghĩa: 八 (tám) · 拔 (nhổ) · 把 (cầm) · 坝 (đập nước). Tiếng Việt có 6 thanh nên người Việt bắt thanh tiếng Trung nhanh hơn hẳn người phương Tây — chỉ cần nhớ thanh nào ứng với dấu nào.
Thanh 2
báĐi lên từ giữa lên cao, như khi hỏi lại “hả?”.
Gần dấu sắc.
Thanh 3
bǎXuống thấp rồi vòng lên; trong câu thường chỉ xuống thấp rồi dừng.
Gần dấu hỏi.
Thanh 4
bàRơi mạnh từ cao xuống thấp, dứt khoát như ra lệnh.
Gần dấu huyền nhưng bắt đầu cao, rơi nhanh — đừng đọc thành dấu nặng.
Thanh nhẹ và biến điệu
Thanh nhẹ không có dấu, đọc nhẹ và ngắn: 妈妈 māma, 你们 nǐmen, 吗 ma. Khi nói, vài chữ đổi thanh theo chữ đứng sau — pinyin trong từ điển vẫn ghi thanh gốc:
- Hai thanh 3 đi liền nhau: thanh 3 đầu đọc thành thanh 2.
- 不 (bù) đứng trước thanh 4 đọc thành bú.
- 一 (yī) trước thanh 4 đọc yí, trước thanh 1/2/3 đọc yì; đếm số hay đứng cuối giữ yī.
Mẹo riêng cho người Việt: đoán thanh từ âm Hán Việt
Âm Hán Việt và thanh tiếng Trung cùng gốc từ tiếng Hán cổ, nên dấu của âm Hán Việt báo trước khá đúng thanh tiếng Trung. Hanni đo trên toàn bộ từ vựng HSK 1–4: quy luật dưới đây đúng 92% (2.764/2.992 chữ có quy luật). Mẹo này hiện ngay trong thẻ từ mới của mỗi bài học.
Không dấu → thường là thanh 1
đúng 96%Dấu huyền → thường là thanh 2
đúng 91%Dấu hỏi, ngã → thường là thanh 3
đúng 92%Dấu sắc, nặng → thường là thanh 4
đúng 93%Không dấu, mở đầu bằng m/n/l/v/d → thường là thanh 2
đúng 89%Dấu nặng, tận cùng -p/-t/-c/-ch → thường là thanh 2
đúng 80%Dấu nặng, tận cùng -p/-t/-c/-ch, mở đầu m/n/l/v/d → thường là thanh 4
đúng 90%Dấu sắc, tận cùng -p/-t/-c/-ch → rải đều 4 thanh, phải nhớ riêng
Rải đều cả 4 thanh — không đoán được, phải nhớ riêng.
21 thanh mẫu (phụ âm đầu)
Chú ý các cặp bật hơi / không bật hơi (b–p, d–t, g–k, j–q, zh–ch, z–c): tiếng Việt gần như không phân biệt kiểu này, nên đây là chỗ người Việt hay đọc sai nhất.
Âm môi
Hai môi khép, hoặc môi dưới chạm răng trên
- bGần “p” tiếng Việt — không bật hơi
- pNhư b nhưng bật hơi mạnh (để tờ giấy trước miệng sẽ thấy rung)
- mNhư “m”
- fNhư “ph”
Đầu lưỡi giữa
Đầu lưỡi chạm lợi trên
- dNhư “t” — không bật hơi
- tNhư “th” — bật hơi
- nNhư “n”
- lNhư “l”
Cuống lưỡi
Cuống lưỡi nâng lên chạm ngạc mềm
- gNhư “c/k” — không bật hơi
- kNhư “c/k” nhưng bật hơi mạnh — không phải “kh” tiếng Việt
- hGần “h”, xát nhẹ ở cuống lưỡi như “kh” nhẹ
Mặt lưỡi
Mặt lưỡi áp lên ngạc cứng — chỉ đi với i và ü
- jGần “ch” trong “chi” — không bật hơi
- qNhư j nhưng bật hơi
- xGần “x” trong “xi”
Uốn lưỡi
Cong đầu lưỡi lên chạm ngạc — người Việt hay quên uốn
- zhGần “tr” — uốn lưỡi, không bật hơi
- chNhư zh nhưng bật hơi
- shGần “s” uốn lưỡi — đừng đọc thành “x”
- rGần “r” nhẹ, uốn lưỡi, không rung lưỡi
Đầu lưỡi trước
Đầu lưỡi thẳng, chạm sau răng cửa trên
- z“ts” không bật hơi — gần “ch” nhưng lưỡi thẳng
- cNhư z nhưng bật hơi (“ts” bật hơi)
- sNhư “x” tiếng Việt
y và w không phải thanh mẫu thật: chúng chỉ là cách viết khi âm tiết bắt đầu bằng i, u, ü (yi, wu, yu).
36 vận mẫu (vần)
Vận mẫu đơn
- aNhư “a”
- oGần “ô”; sau b/p/m/f nghe như “bua, pua”
- eGần “ưa” — miệng dẹt, lưỡi lùi sau
- iNhư “i”; sau z/c/s/zh/ch/sh/r lại đọc gần “ư”
- uNhư “u”
- üTròn môi đọc “i” (gần “uy”); sau j/q/x/y viết thành u
Vận mẫu kép
- aiNhư “ai”
- eiNhư “ây”
- aoNhư “ao”
- ouNhư “âu”
Vận mẫu mũi
- anNhư “an”
- enNhư “ân”
- angNhư “ang”
- engNhư “âng”
- ongNhư “ung”
Nhóm i
- ia“i + a” đọc liền
- ieNhư “iê”
- iao“i + ao” đọc liền
- iuViết tắt của iou — gần “iêu”
- ianNhư “iên”
- inNhư “in”
- iang“i + ang” đọc liền
- ingNhư “inh”
- iong“i + ung” đọc liền
Nhóm u
- uaNhư “oa”
- uoNhư “ua/uô”
- uaiNhư “oai”
- uiViết tắt của uei — gần “uây”
- uanNhư “oan”
- unViết tắt của uen — gần “uân”
- uangNhư “oang”
- uengGần “uâng” — chỉ có âm tiết weng
Nhóm ü
- üeTròn môi đọc “uê” (sau j/q/x/y viết ue)
- üanTròn môi đọc “uyên” (sau j/q/x/y viết uan)
- ünTròn môi đọc “uyn” (sau j/q/x/y viết un)
Âm uốn lưỡi
- erĐọc “ơ” rồi cong lưỡi lên
Bảng ghép âm — bấm để nghe
Chọn phụ âm đầu để xem mọi âm tiết ghép được; mỗi ô là một thanh, kèm 1 chữ đọc đúng âm đó. Ô trống là thanh chưa có chữ đơn ghi âm trong từ điển Hanni.
ba
bai
ban
–bang
–bao
bei
–ben
––beng
––bi
–bian
–biao
––bie
––bing
–bo
–––bu
––
Luyện nghe thanh điệu
10 câu: nghe 1 âm tiết rồi chọn đúng thanh điệu. Bật loa hoặc tai nghe nhé.
Đọc được pinyin rồi — học từ đầu tiên thôi
Bài 1 HSK 1 dạy 10 từ chào hỏi, mỗi từ có pinyin tô màu theo thanh và mẹo Hán Việt — 5 phút là xong.
Âm thanh: ghi âm từ vựng HSK 3.0 (nguồn dữ liệu).